اسیدها و قلیاها، شوینده‌های خانگی، فرآورده‌های نفتی، سموم دفع آفات نباتی و برخی فلزات سنگین مانند سرب و جیوه، در صورت استفاده یا نگهداری نادرست می‌توانند سلامت انسان را به‌طور جدی تهدید کنند. همچنین باتری‌های سکه‌ای یا مینیاتوری، به‌ویژه برای کودکان، خطری جدی محسوب می‌شود و بلع آنها نیازمند اقدام فوری پزشکی است.

شناخت مواد خطرناک و رعایت اصول نگهداری و مصرف، نخستین گام برای پیشگیری از مسمومیت است.

• سموم دفع آفات نباتی باید فقط مطابق برچسب فرآورده و دستورالعمل افراد متخصص مورد استفاده قرار گیرد.
• هنگام استفاده از این مواد، از تماس مستقیم با پوست و چشم و استنشاق بخارات یا ذرات آنها جلوگیری کنید و از تجهیزات حفاظت فردی مناسب استفاده کنید.
• سموم را در بسته‌بندی اصلی، دارای برچسب و دور از دسترس کودکان قرار دهید.

شوینده‌ها و مواد اسیدی و قلیایی نیز از عوامل مهم مسمومیت‌های خانگی هستند.

• سفیدکننده‌ها، جرم‌گیرها، لوله‌بازکن‌ها و سایر مواد شیمیایی را در بسته‌بندی اصلی و در محل مناسب نگهداری کنید.
• هرگز مواد شوینده مختلف، به‌ویژه فرآورده‌های حاوی سفیدکننده را با یکدیگر یا با اسیدها و جرم‌گیرها مخلوط نکنید؛ زیرا ممکن است گازهای سمی و خطرناک ایجاد شود.
• هنگام استفاده از مواد شیمیایی، تهویه مناسب محیط را فراهم کنید و از تماس آنها با پوست، چشم و دهان جلوگیری کنید
• وقتی به تنهایی در منزل هستید به هیچ وجه از مواد سفیدکننده ، جرم گیر و سایر مواد شیمیایی استفاده نکنید.

فرآورده‌های نفتی مانند نفت، بنزین، گازوئیل و حلال‌های نفتی نیز از دیگر عوامل مسمومیت به شمار می آید.

• فرآورده های نفتی را با احتیاط و در ظروف استاندارد و در محل مناسب نگهداری کنید.
• هرگز این مواد را در ظروف مواد غذایی یا نوشیدنی نریزید و آنها را در نزدیکی منابع حرارت، شعله و مواد قابل اشتعال قرار ندهید.
• فرآورده های نفتی همیشه دور از دسترس کوکان نگهداری شود.  

فلزات سنگین مانند سرب و جیوه نیز می‌تواند در صورت تماس یا ورود به بدن، به‌خصوص در کودکان، عوارض جدی ایجاد کند.

• از تماس غیرضروری با مواد و وسایل حاوی این فلزات خودداری کنید.
• باتری‌های مصرف‌شده را در دسترس کودکان قرار ندهید.
• باتری‌های سکه‌ای یا مینیاتوری به دلیل اندازه کوچک، ممکن است توسط کودک بلعیده شود و علاوه بر خطر مسمومیت، با ایجاد آسیب جدی در دستگاه گوارش، یک وضعیت اورژانسی ایجاد کند. بنابراین باتری‌های سکه‌ای و وسایل حاوی آنها باید دور از دسترس کودکان نگهداری شود.
• باتری‌های مصرف‌شده به‌صورت ایمن جمع‌آوری و دفع شود.

در صورت تماس، بلع یا استنشاق یک ماده شیمیایی، زمان را از دست ندهید.

• فرد مسموم را وادار به استفراغ نکنید و بدون دریافت توصیه تخصصی، شیر، آب، دارو یا ماده دیگری به او ندهید.
• در صورت تماس ماده با پوست یا چشم، شست‌وشوی فوری و فراوان با آب می‌تواند اقدام اولیه مناسبی باشد؛ اما بسته به نوع ماده، اقدامات متفاوتی لازم است. بنابراین در اسرع وقت با اورژانس و مرکز اطلاع‌رسانی داروها و سموم تماس بگیرید و دستورات کارشناسان را اجرا کنید.
• بسته‌بندی یا برچسب ماده موردنظر را نیز برای شناسایی دقیق‌تر همراه داشته باشید.

به یاد داشته باشیم: بسیاری از مسمومیت‌های شیمیایی قابل پیشگیری است. با شناخت مواد خطرناک، نگهداری صحیح، رعایت دستور مصرف، استفاده از وسایل حفاظت فردی و دور نگه داشتن این مواد از دسترس کودکان می‌توان از بسیاری از حوادث ناگوار جلوگیری کرد.

دکتر «فاطمه حبیبی پور»، کارشناس امور دارویی معاونت غذا و دارو دانشگاه علوم پزشکی شیراز