مسمومیت‌های ناشی از مواد غذایی، قارچ‌ها و گیاهان سمی از جمله حوادثی محسوب می شود که ممکن است در خانه، رستوران، محل کار، سفر و طبیعت رخ دهد. اما بسیاری از این مسمومیت‌ها با رعایت اصول ساده بهداشت و ایمنی مواد غذایی و پرهیز از مصرف خوراکی‌های ناشناخته قابل پیشگیری است.

به گزارش روابط عمومی معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شیراز، شناخت خطر و توجه به علائم هشداردهنده می‌تواند نقش مهمی در کاهش عوارض و جلوگیری از پیامدهای جدی این مسمومیت‌ها داشته باشد. در این زمینه توجه به توصیه های زیر ضرورت دارد:

• مواد غذایی را ایمن تهیه، نگهداری و مصرف کنیم. خرید مواد غذایی از مراکز معتبر و دارای مجوز، توجه به تاریخ انقضا، سالم بودن بسته‌بندی و رعایت شرایط نگهداری، نخستین گام برای پیشگیری از مسمومیت غذایی است. مواد غذایی فاسدشدنی مانند گوشت، مرغ، ماهی، تخم‌مرغ و فرآورده‌های لبنی باید در دمای مناسب نگهداری شود و از قرار گرفتن طولانی‌مدت آنها در دمای محیط خودداری شود. همچنین شست‌وشوی دست‌ها پیش از تهیه و مصرف غذا، شست‌وشوی مناسب میوه و سبزی و جلوگیری از تماس مواد غذایی خام با غذای پخته، احتمال انتقال عوامل بیماری‌زا را کاهش می‌دهد.
• کنسروها را پیش از مصرف به دقت بررسی کنیم. از مصرف کنسروهای بادکرده، نشتی‌دار، زنگ‌زده یا دارای ظاهر و بوی غیرطبیعی خودداری کنیم و قبل از باز کردن به مدت 20 دقیقه بجوشانیم. هرگز برای اطمینان از سلامت یک ماده غذایی مشکوک، آن را نچشیم.
• تشخیص قارچ‌های سمی از قارچ‌های خوراکی بر اساس شکل، رنگ، بو یا باورهای محلی قابل اعتماد نیست. یکی از خطرات مهم در طبیعت، مصرف قارچ‌ها و گیاهان ناشناخته است. بنابراین از مصرف قارچ‌های خودرو و وحشی که از خوراکی بودن آنها اطمینان نداریم، خودداری کنیم. پختن، خشک کردن یا جوشاندن نیز همه سموم قارچی را از بین نمی‌برد. همچنین به کودکان آموزش دهیم که از چیدن یا خوردن قارچ‌ها، میوه‌ها و گیاهان ناشناخته در طبیعت خودداری کنند. از خرید و مصرف قارچ های خشک خودداری شود، زیرا ممکن است قارچ سمی یا مخلوط با قارچ سمی باشد.
• گیاهان زینتی و دارویی همیشه بی‌خطر نیستند. برخی گیاهان می‌توانند حاوی ترکیبات سمی باشند و مصرف بخش‌هایی از آنها یا استفاده نادرست از فرآورده‌های گیاهی ممکن است موجب مسمومیت شود. بنابراین توصیه می شود از مصرف گیاهان دارویی ناشناخته یا فرآورده‌های گیاهی بدون اطمینان از هویت و روش صحیح مصرف آنها خودداری کنیم و گیاهان و دانه‌های بالقوه سمی را دور از دسترس کودکان نگهداری کنیم.
• گاهی حتی تماس با برخی گیاهان آپارتمانی و زینتی در افراد، به ویژه کودکان باعث واکنش های حساسیتی خطرناک می شود.

نشانه های مسمومیت غذایی

نشانه های مسمومیت غذایی می‌تواند شامل تهوع، استفراغ، دل‌درد، اسهال، تب و ضعف باشد؛ اما برخی مسمومیت‌ها، به‌ویژه مسمومیت ناشی از قارچ‌های سمی، ممکن است با تأخیر ظاهر شود. در این موارد نیز لازم است به توصیه های زیر توجه داشته باشیم:

• در صورت شک به مسمومیت، فرد را خودسرانه وادار به استفراغ نکنیم و بدون مشورت با پزشک یا کارشناسان، دارو یا ماده‌ای برای خنثی کردن سم به او ندهیم.
• در اسرع وقت با اورژانس یا مرکز اطلاع‌رسانی داروها و سموم تماس بگیریم و اطلاعاتی مانند نوع ماده غذایی یا گیاه مصرف‌شده، مقدار تقریبی و زمان مصرف را در اختیار کارشناسان قرار دهیم.
• در صورت امکان، نمونه یا بسته‌بندی ماده مصرف‌شده را برای شناسایی همراه داشته باشیم.

پیشگیری از مسمومیت غذایی و گیاهی از یک انتخاب ساده آغاز می‌شود، بنابراین لازم است غذای سالم انتخاب کنیم، بهداشت مواد غذایی را جدی بگیریم و هرگز خوراکی یا گیاه ناشناخته را امتحان نکنیم.

دکتر «معصومه تقی زاده»، کارشناس امور دارویی معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شیراز